Franciszek Leja (ur. 27 stycznia 1885 w Grodzisku Górnym n. d. 6 (koło Leżajska), zm. 11 października 1979 w Krakowie) – polski matematyk, jeden z czołowych przedstawicieli krakowskiej szkoły matematycznej.
Autor monografii i podręczników akademickich.
W szczególności "Rachunek różniczkowy i całkowy" wydany po raz szesnasty w 1979 roku, "Funkcje zespolone" (z dodatkiem opracowanym przez J. Siciaka) wydanie V, 1979 r. i "Geometria analityczna" wydanie X, 1977 r.
Franciszek Leja był jednym spośród 183 profesorów krakowskich aresztowanych przez gestapo 6 listopada 1939 roku i więzionych do maja 1940 roku w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen.
Urodził się w rodzinie chłopskiej w Grodzisku Górnym. Ojciec Jan Leja był dwukrotnie żonaty. Franciszek był z drugiego małżeństwa.
Ojciec Franciszka - Jan Leja (s. Piotra i Anny Matuszek). Matka Elżbieta Majkut (c. Wojciecha i Katarzyny Kulpa).
W latach 1892 - 1896 uczęszczał do szkoły ludowej w Grodzisku, a następnie do szkoły powszechnej w Leżajsku. Mimo trudności materialnych rozpoczął naukę w gimnazjum w Jarosławiu, gdzie w 1904 roku zdał maturę. W tym też roku podjął studia na uniwersytecie we Lwowie w zakresie matematyki, fizyki i filozofii. Studia kończy egzaminem na nauczyciela matematyki i fizyki szkół średnich (1909).
Jako stypendysta Akademii Umiejętności rozpoczął w 1912 roku roczne studia w Paryżu, gdzie uczęszcza na wykłady w Sorbonie.
Osobiście znał się z synem Adama Mickiewicza - Władysławem, którego poznał w Londynie.
Po powrocie do kraju podejmuje pracę w V Gimnazjum w Krakowie.
W 1916 roku uzyskuje doktorat na Uniwersytecie Jagiellońskim. Następnie otrzymuje stanowisko asystenta. W 1922 roku uzyskuje tytuł docenta matematyki.
W następnym roku przenosi się do Warszawy, gdzie otrzymuję Katedrę Matematyki Politechniki Warszawskiej, z tytułem profesora nadzwyczajnego.
1929-09-23 Politechnika Warszawska. Opis obrazu: Prezydium kongresu. Widoczni m.in.: matematyk Franciszek Leja (1), rektor Politechniki Warszawskiej Andrzej Pszenicki (2), matematyk Wacław Sierpiński (3), poseł czechosłowacki w Polsce Vaclav Girsa (4), minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego Sławomir Czerwiński (5), poseł bułgarski w Polsce Vladimir Robew (6), biskup Antoni Szlagowski (7), prezes Międzynarodowej Unii Matematycznej Yang (8), profesor ekonomii na UW Tadeusz Brzeski (9), przedstawiciel Bułgarskiej Akademii Nauk Sofii - Czakalow (10), przedstawiciel Królewskiej Serbskiej Akademii Nauk w Belgradzie Petrović (12).
Franciszek Leja prowadzi też wykłady na Uniwersytecie Warszawskim. W 1934 roku zostaje wybrany dziekanem Wydziału Chemii Politechniki Warszawskiej.
Dwa lata później powraca do Krakowa i jako profesor zwyczajny zostaje kierownikiem katedry na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Był profesorem Politechniki Warszawskiej i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego od 1931, w 1919 był jednym z założycieli Polskiego Towarzystwa Matematycznego, później jego przewodniczącym (1963-1965). Jego prace dotyczyły teorii grup i funkcji analitycznych. Pisał także podręczniki akademickie.
W 1963 Uniwersytet Łódzki przyznał mu tytuł doktora honoris causa.
***
W budynku głównym Uniwersytetu Jagiellońskiego, w Collegium Novum na II piętrze mieści się sala pod numerem 56, którą nazwano imieniem Józefa Szujskiego. Na ścianie wmurowano pamiątkową tablicę upamiętniającą wydarzenia Sonderaktion Krakau, jej treść brzmi następująco:
Za niepodległość ducha, za służbę nauce i narodowi, zdradą i gwałtem zabrał z tej sali i uwięził okupant niemiecki profesorów, docentów i asystentów Uniwersytetu Jagiellońskiego w dniu 6 listopada 1939 r.
Franciszek Leja był jednym z nich.
***
Franciszek Leja widząc, że brat Józef nie poradzi sobie z wykształceniem sześciorga dzieci, zaproponował adopcję jednego z synów, dziewięcioletniego Janka.
Jan Leja (27.05.1918-4.11.2009) studiował na Akademii Górniczo – Hutniczej w Krakowie, jednak na wskutek zawieruchy wojennej został zesłany do obozu pracy na Syberię. Służył w Polskich Siłach Zbrojnych na Bliskim Wschodzie i w Anglii. Tam spotkał swoją ukochana żonę, Mary, z domu Dowling. Dalsze studia kontynuował w Królewskiej Szkole Górnictwa w Londynie, zarabiając na nie pracą fizyczną w młynie. Po otrzymaniu dyplomu i tytułu inżyniera, pracował w Płd-Zach Afryce (dzisiaj Namibii) przez trzy lata.
Potem wrócił do Anglii i pracował w Laboratorium Oppenheimera na Uniwersytecie w Cambridge, gdzie otrzymał doktorat w 1954 roku. Jan i Mary z czwórką dzieci, wyemigrowali do Edmonton (Kanada) w 1957 roku, gdzie uczył na Uniwersytecie Alberta i w 1963 r został profesorem. Następnie korzystał ze stypendium naukowego w Nowym Jorku, Berkeley. Osiadł na stałe przenosząc się do Vancouver, gdzie wykładał na Uniwersytecie British Columbia (UBC) Kanada, nad Pacyfikiem. zobacz biogram >> Jan Leja (1918-2009)
Genealogia:
Lejowie z Grodziska Górnego nr 6
Piotr Leja s. Michała i Katarzyny Rydzik żona Anna Matuszek c. Stanisława i Agaty Szklanny. Grodzisko Górne nr 6.
Dzieci:
Katarzyna Leja ur 1861 (c. Piotra i Anny Matuszek), poślubiła 21 listopad 1876 Walentego Jońca ur 1853 (s. Wojciecha i Elżbiety Czaja). Grodzisko Górne 11. Fot. 186.jpg
http://szukajwarchiwach.pl/59/1103/0/-/4/skan/full/Oks6RSbV-WuUwXmnC0JXqQ
Jan Leja (s. Piotra i Anny Matuszek) w wieku 26 lat ożenił się 30 stycznia 1877 z 16 letnią Katarzyną Matuszek (c. Michała i Marii Przeszło). Grodzisko Górne nr 6.
Józef i Aniela mieli dzieci:
- Maria Leja (1910-1985)
- Stanisław Leja (1912-2000) - vide niżej
- Jan Leja (1918 -2009) - wychowywany przez stryja prof. Franciszka Leję vide biogram Jan Leja (1918-2009)
- Franciszek Leja (1920-1848)
- Wincenty Leja (1922-1949)
- Feliks Leja (1924 -?)
.jpg)
.jpg)
