Wyspiański Nieznany w Muzeum Narodowym w Krakowie

Odwiedziłam dzisiaj Muzeum Narodowe Krakowa, by zobaczyć wystawę czasową "Wyspiański Nieznany". O Stanisławie Wyspiańskim pisałam już wcześnie na blogu, ale o jego projekcie architektonicznym nie miałam pojęcia.
Marzenia Wyspiańskiego o odrodzeniu polskiej chwały i porzuceniu "martwoty duchowej Polaków, wynikającej z usypiającego kultu przeszłości" ożyły w lipcu 1903 roku, gdy w wyniku układu pomiędzy galicyjskim Wydziałem Krajowym, a rządem austriackim Zamek Królewski opuściły okupujące go wojska. Wyspiański wtedy razem z krakowskim architektem Władysławem Ekielskim zaprojektował w latach 1904-1907 przebudowę Wzgórza Wawelskiego pod nazwą "Akropolis". 

Ten nigdy niezrealizowany plan uwzględniał m.in. umieszczenie na Wawelu sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze z jednoczesnym zachowaniem sylwetki zamku królewskiego, czemu miała służyć odbudowa kościołów św. Michała i Jerzego, (zburzonych przez wojska austriackie) oraz budowa teatru greckiego i posągu Nike. 
To co przedstawia makieta jest imponująca, miałby artysta koloseum i swój teatr ogromny. Co by było gdyby?
Makietę Wawelu zaprojektowali w 1981 roku Jacek Czubiński i Jerzy Porębski. 

***

Wystawa "Wyspiański nieznany" to kolekcja dzieł sztuki głównie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. To obrazy olejne, pastele, akwarele, rysunki, rzeźby oraz wyroby rzemiosła artystycznego wykonane wg projektu artysty. Księgozbiór, projekty edytorskie oraz pierwodruki dramatów Stanisława Wyspiańskiego. Portrety, autoportrety, szkice etc etc.
W holu przed wejściem na ekspozycję ilustrowane kalendarium życia i twórczości artysty.

Oto zaledwie kilka zdjęć z wystawy liczącej ponad 500 dzieł autora.

Autoportret Stanisława Wyspiańskiego, 1903, pastel

** 

Portret Kazimierza Stankiewicza - wuja Stanisława Wyspiańskiego

Portret Kazimierza Stankiewicza, ołówek 1888

Portret Kazimierza Stankiewicza, dar Janiny Stankiewiczowej, ciotki Stanisława Wyspiańskiego, 1915.

** 

 Portret Józia Feldmana, pastel 1905, dar Marii Feldmanowej 1956

**

Portret Wilhelma Feldmana

 ***

Półakt kobiecy - 1894, olej, deska

**

Dziewczynka w czerwonej sukience. Farba olejna, płótno, 1893. Własność Muzeum Narodowe w Lublinie.

zobacz też:

Dom Długosza

Dom lekarski w Krakowie
Józio Feldman to prof. Józef Feldman (1899-1946)

Helena Modrzejewska (1840-1909)

Helena Modrzejewska, właściwie Jadwiga Helena Misel, po ślubie Chłapowska (ur. 12 października 1840 w Krakowie, zm. 8 kwietnia 1909 w Newport Beach w Kalifornii, USA).

W Muzeum Narodowym Sukiennice znajduje się portret Heleny Modrzejewskiej pędzla Tadeusza Ajdukiewicza (1852-1916). W 1879 roku Helena Modrzejewska wzięła udział w balu w Sukiennicach, podczas którego powstał zamysł powołania polskiego Muzeum Narodowego właśnie w krakowskich Sukiennicach. Podczas balu zobaczył ją artysta malarz Tadeusz Ajdukiewicz, który zachwycony pięknem samej artystki, jak i jej kreacji, namalował obraz, który następnie podarował Muzeum.

Helena Modrzejewska – światowej sławy krakowska aktorka urodziła się w Krakowie, kamienicy na Grodzkiej 22 (róg Grodzkiej i Placu Dominikańskiego). 

  

Z jej inicjatywy było założenie w 1883 roku w ówczesnej podtatrzańskiej wsi Zakopanem Krajowej Szkoły Koronkarskiej (działającej do 2008 roku). Dzięki współpracy z dr Tytusem Chałubińskim aktorka stworzyła placówkę, mającą w duchu pozytywistycznego działania „u podstaw” przynieść pomoc biednej ludności wsi, w tym wypadku młodym kobietom w zdobyciu zawodu oraz poczucia pewności siebie i zdolności samostanowienia o sobie. Helena Modrzejewska aktywnie wspierała ruch amerykańskich sufrażystek, popierając m.in. ich postulaty reformy stroju kobiecego do potrzeb aktywnej pacy zawodowej, gdzie obok kwestii praktycznej równie ważną była świadomość zdrowia i swobody ruchu ciała. współzałożycielką Stowarzyszenia Artystów Plastyków Amerykańskich, dążyła do równouprawnienia kobiet w edukacji artystycznej. (źródło: Michał Hankus/Muzeum Krakowa).

Fot. Willa Heleny Modrzejewskiej "Modrzejówka" (wejście od ulicy Grottgera 11 Kraków) 

W dworku Modrzejewskiej Andrzej Wajda kręcił sceny do filmu Katyń.

***

Helena Modrzejewska po raz 14 i ostatni przybyła do Polski będącej pod zaborami w 1902 roku, spotkała się ze Stanisławem Wyspiańskim w Krakowie. Zagrała rolę Loadamii w dramacie naszego wieszcza narodowego Stanisława Wyspiańskiego „Protesilas i Laodamia”. Prapremiera dramatu  miała miejsce 25 kwietnia 1903 roku.

Kostium Heleny Modrzejewskiej do roli Loadamii w sztuce "Protesilas i Loadamia" Stanisława Wyspiańskiego. Projekt kostiumu: Stanisław Wyspiański, 1903, tkanina bawełniana szycie ręczne, aplikacja gazą bawełnianą. Fot. z ekspozycji 3.02.2019 w Muzeum Narodowym w Krakowie. 
***

Helena Modrzejewska zmarła w Bay Island w East Newport w Kalifornii 8 kwietnia 1909 roku. Jej pogrzeb odbył się w Los Angeles, ale potem jej szczątki przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie, a uroczystości pogrzebowe przerodziły się w manifestację patriotyczną. 

W Gazecie Lwowskiej z dnia 3 czerwca 1909 roku odnotowano:

Komitet sprowadzenia zwłok Modrzejewskiej do Krakowa po przeprowadzeniu korespondencji z mężem śp. zmarłej Karolem Chłapowickim (Chłapowskim) i jej rodziną, oznaczył termin pogrzebu na dzień 17. lipca b. r. W dniu tym zwłoki artystki przewiezione będą z krakowskiego dworca kolejowego na cmentarz krakowski do grobowca rodzinnego.

17 lipca 1909 roku, Gazeta Lwowska poinformowała, że o godz. 9 odbędzie się nabożeństwo w kościele św. Krzyża, gdzie złożono trumnę. Podczas nabożeństwa chóry opery lwowskiej odśpiewają mszę żałobną Schopfa. Złożono mnóstwo wieńców, kilka srebrnych. Na trumnie Modrzejewskiej złożono wieniec od marszałka kraju z napisem "Pamięci wielkiej artystki". W nabożeństwie wzięła udział rodzina zmarłej, Ignacy Paderewski z żoną, delegacji i tłumy publiczności.

Pogrzeb rozpocznie się o 4. po południu. Kondukt wyruszy z kościoła św. Krzyża i zatrzyma się przed gmachem teatru miejskiego obok pomnika Fredry. 

Chóry opery lwowskiej odśpiewają "Ave Maria" Troszla, a orkiestra opery odegra marsza żałobnego Chopina. Tu przemówi imieniem sceny krakowskiej dyr. Solski.
Na czterokonnym karawanie wieziono zwłoki na cmentarz, za karawanem jechał wielki rydwan z wieńcami, kondukt żałobny prowadził ks. Mikulski proboszcz kościoła św. Krzyża. W uroczystości wziął udział Prezydent miasta Leo, wiceprezydent Szarski, artyści, dziennikarze. 

Na cmentarzu nad grobem przemówi imieniem autorów dramatycznych Lucjan Rydel.

Mowę pogrzebową wygłosił Henryk Sienkiewicz. Grób Modrzejewskiej położony jest przy głównej alei, w kwaterze 54.

18 lipca 1909 roku Gazeta Lwowska poinformowała szczegółowa o pogrzebie Heleny Modrzejewskiej:

Europeum MNK Ośrodek Kultury Europejskiej w Krakowie

Europeum - Ośrodek Kultury Europejskiej w Krakowie, zlokalizowany w budynku Starego Spichlerza przy Placu Sikorskiego 6, w sąsiedztwie ogrodów klasztornych oo. Kapucunów, w pobliżu ul. Jabłonowskich. 

W Europeum będącym Oddziałem Muzeum Narodowego prezentowana jest bogata ekspozycja malarstwa i rzeźby zachodnioeuropejskiej. Dzieła zostały przeniesione 5 lat temu z Muzeum Książąt Czartoryskich, na okres remontu Muzeum. 

Wśród dzieł z kolekcji sztuki europejskiej są rzeźby Bertela Thorvaldsena, duńskiego rzeźbiarza islandzkiego pochodzenia, twórcy licznych pomników, rzeźb, płaskorzeźb i popiersi. Tworzył również w Polsce.

Rzeźba „Merkury przed zabójstwem Argusa” Bertela Thorvaldsena, 

Rzeźba zakupiona w rzymskiej pracowni Thorvaldsena w 1829 roku przez Artura Potockiego. W 1830 roku umieszczona w Pałacu Potockich w Krzeszowicach, od 1945 roku w Muzeum Narodowym w Krakowie.
W Zaułku Książąt Czartoryskich od strony Bramy Floriańskiej i Murów Obronnych znajduje się spiżowa kopia rzeźby "Merkurego" Bertela Thorvaldsena. >>https://aordycz-krakow.blogspot.com/2012/03/muzeum-czrtoryskich.html
Thorvaldsen był twórcą popiersia Artura Potockiego, które znajduje się w Łańcucie, także nagrobka Artura Potockiego z marmurową rzeźbą 'Chrystus błogosławiący', (1833–1834) w Krakowie na Wawelu w Kaplicy Potockich.

Obraz "Skok Księcia Józefa Poniatowskiego do Elstery" (1817), nieznanego malarza wg obrazu Horacego Verneta.

W „Europeum” prezentowane są dzieła artystów m. in: 

Amelia Ambron, Nicolaes Males, Claude Deruet, Cornelis Mahu, Bartholomeus Malenaer, Jan Brueghel.

Jacob Victors "Kot i kogut" (1674)

Josef Flossmann "Matka z dziećmi (gips)

Instrument zbudowany przez Andersa Hultinga w 1835 roku.

 

"Portret kobiety w kapeluszu z woalką" (alabaster, ok. 1900) - Emilio Fiaschi

Giusto le Court "Zawiść" (marmur)

Noc Muzeów 2017 w Krakowie. Muzeum Narodowe ul. 3 maja

Noc z 19 na 20 maja 2017 była i zostanie na długo w pamięci dla wielu uczestników imprezy pt "Noc Muzeów". 
Przyjechałam niespecjalnie, ale przypadkowo do Krakowa, w okresie, gdy właśnie zorganizowano taką ucztę dla nie tylko miłośników kultury. Więc, jak tu nie skorzystać z takiej okazji? I wcale nie chodzi o darmowe wejścia do muzeów. Liczy się klimat w kilometrowych kolejkach, spotkanie ze znajomymi i z nieznajomymi, wymiana opinii etc. Szaleństwo nocy!
Kraków przygotował na Noc Muzeów 2017 ogromny i ciekawy repertuar. Nie sposób wszystkiego zaliczyć, trzeba było się na coś zdecydować. Wybrałam Muzeum Narodowe przy ul. 3 Maja. Złakomiłam się ze względu na możliwość zobaczenia Damy z łasiczką, obcowania z nią face to face. Obraz Dama z Łasiczką zwana też Damą z gronostajem Leonarda da Vinci jest jednym z najcenniejszych eksponatów i chlubą zbiorów rodziny Czartoryskich. Widziałam ten obraz przed laty w Muzeum w Sukiennicach. 


Pisałam też na moim blogu o Damie, o jej losach w czasie wojny światowej  >> zobacz: Muzeum Czartoryskich w Krakowie oraz Pałac Czartoryskich w Sieniawie

Podobną decyzję spędzenia nocy w MNK podjęło tysiące ludzi. 

 

 

 

 

Muzeum Narodowe w Krakowie udostępniło zwiedzającym również ekspozycje stałe. Dużym zainteresowaniem cieszyła się Galeria "Broń i Barwa w Polsce".

 

 

  

 

 

W Galerii Rzemiosła Artystycznego pokazano kolekcje tkanin, złotnictwa, szkła, ceramiki, mebli, instrumentów muzycznych oraz judaików pozwalające prześledzić przemiany stylowe od wczesnego średniowiecza po XX wiek. 

 

 

 

 

Galeria Sztuki Polskiej XX i XXI wieku zaprezentowano obrazy, rzeźby, grafiki polskich artystów XX i początku XXI stulecia. M. in. dzieła Stanisława Wyspiańskiego, Władysława Jarockiego, Włodzimierza Tetmajera, Jacka Malczewskiego i in.

 

 

 

„Potyczka z kozakami” - obraz Wojciecha Kossaka z 1917 roku

****

zobacz też:

Muzeum Czartoryskich w Krakowie

Pałac Czartoryskich w Sieniawie