Xsawery Dunikowski w Krakowie

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa – rzymskokatolicki kościół konwentualny jezuitów, znajdujący się w Krakowie przy ul. Kopernika 26. Świątynia wzniesiona wg projektu architekta Franciszka Mączyńskiego.

Wieża kościelna ma 68 metrów wysokości i jest jedną z najwyższych w Krakowie.
Ściany kościoła wykonano z czerwonej cegły, obramowania okien i detale z szarego kamienia. Pośrodku w zwieńczeniu każdego okna umieszczono mozaiki - herby miast, które przyczyniły się do budowy kościoła.

Nad portalem wejściowym, pod wieżą znajduje się mozaika Przebicie boku Chrystusa, wykonana według projektu Jana Bukowskiego, a nieco wyżej, rzeźby projektowane przez Xawerego Dunikowskiego. Postać Chrystusa w kamieniu odkuł Karol Hukan, boczne postacie odlano z ołowiu w 1913 roku. Symbolizują one ludzkość cierpiącą i szukającą pocieszenia u Bożego Serca.

Na zewnątrz zakrystii, na tle wschodniej ściany kościoła, znajduje się pomnik twórcy świątyni Franciszka Mączyńskiego z 1912 roku, autorstwa Xawerego Dunikowskiego. Posąg odlany z brązu ofiarowała jezuitom wdowa po architekcie w 1953 roku.

Xawery Dunikowski mieszkał i pracował w latach 1938-39 oraz 1945-55 w kamienicy przy ul. Karmelickiej 27. Ta kamienica zaprojektowana przez hrabiego Filipa Pokutyńskiego, wybudowana w 1880, ma w bramie wjazdowej secesyjny witraż Stanisława Wyspiańskiego, przedstawiający irysy. Krakowski Zakład Witrażów S. G. Żeleński 1911 rok. 

 

 

Wyspiański Nieznany w Muzeum Narodowym w Krakowie

Odwiedziłam dzisiaj Muzeum Narodowe Krakowa, by zobaczyć wystawę czasową "Wyspiański Nieznany". O Stanisławie Wyspiańskim pisałam już wcześnie na blogu, ale o jego projekcie architektonicznym nie miałam pojęcia.
Marzenia Wyspiańskiego o odrodzeniu polskiej chwały i porzuceniu "martwoty duchowej Polaków, wynikającej z usypiającego kultu przeszłości" ożyły w lipcu 1903 roku, gdy w wyniku układu pomiędzy galicyjskim Wydziałem Krajowym, a rządem austriackim Zamek Królewski opuściły okupujące go wojska. Wyspiański wtedy razem z krakowskim architektem Władysławem Ekielskim zaprojektował w latach 1904-1907 przebudowę Wzgórza Wawelskiego pod nazwą "Akropolis". 

Ten nigdy niezrealizowany plan uwzględniał m.in. umieszczenie na Wawelu sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze z jednoczesnym zachowaniem sylwetki zamku królewskiego, czemu miała służyć odbudowa kościołów św. Michała i Jerzego, (zburzonych przez wojska austriackie) oraz budowa teatru greckiego i posągu Nike. 
To co przedstawia makieta jest imponująca, miałby artysta koloseum i swój teatr ogromny. Co by było gdyby?
Makietę Wawelu zaprojektowali w 1981 roku Jacek Czubiński i Jerzy Porębski. 

***

Wystawa "Wyspiański nieznany" to kolekcja dzieł sztuki głównie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. To obrazy olejne, pastele, akwarele, rysunki, rzeźby oraz wyroby rzemiosła artystycznego wykonane wg projektu artysty. Księgozbiór, projekty edytorskie oraz pierwodruki dramatów Stanisława Wyspiańskiego. Portrety, autoportrety, szkice etc etc.
W holu przed wejściem na ekspozycję ilustrowane kalendarium życia i twórczości artysty.

Oto zaledwie kilka zdjęć z wystawy liczącej ponad 500 dzieł autora.

Autoportret Stanisława Wyspiańskiego, 1903, pastel

** 

Portret Kazimierza Stankiewicza - wuja Stanisława Wyspiańskiego

Portret Kazimierza Stankiewicza, ołówek 1888

Portret Kazimierza Stankiewicza, dar Janiny Stankiewiczowej, ciotki Stanisława Wyspiańskiego, 1915.

** 

 Portret Józia Feldmana, pastel 1905, dar Marii Feldmanowej 1956

**

Portret Wilhelma Feldmana

 ***

Półakt kobiecy - 1894, olej, deska

**

Dziewczynka w czerwonej sukience. Farba olejna, płótno, 1893. Własność Muzeum Narodowe w Lublinie.

zobacz też:

Dom Długosza

Dom lekarski w Krakowie
Józio Feldman to prof. Józef Feldman (1899-1946)

Helena Modrzejewska (1840-1909)

Helena Modrzejewska, właściwie Jadwiga Helena Misel, po ślubie Chłapowska (ur. 12 października 1840 w Krakowie, zm. 8 kwietnia 1909 w Newport Beach w Kalifornii, USA).

W Muzeum Narodowym Sukiennice znajduje się portret Heleny Modrzejewskiej pędzla Tadeusza Ajdukiewicza (1852-1916). W 1879 roku Helena Modrzejewska wzięła udział w balu w Sukiennicach, podczas którego powstał zamysł powołania polskiego Muzeum Narodowego właśnie w krakowskich Sukiennicach. Podczas balu zobaczył ją artysta malarz Tadeusz Ajdukiewicz, który zachwycony pięknem samej artystki, jak i jej kreacji, namalował obraz, który następnie podarował Muzeum.

Helena Modrzejewska – światowej sławy krakowska aktorka urodziła się w Krakowie, kamienicy na Grodzkiej 22 (róg Grodzkiej i Placu Dominikańskiego). 

  

Z jej inicjatywy było założenie w 1883 roku w ówczesnej podtatrzańskiej wsi Zakopanem Krajowej Szkoły Koronkarskiej (działającej do 2008 roku). Dzięki współpracy z dr Tytusem Chałubińskim aktorka stworzyła placówkę, mającą w duchu pozytywistycznego działania „u podstaw” przynieść pomoc biednej ludności wsi, w tym wypadku młodym kobietom w zdobyciu zawodu oraz poczucia pewności siebie i zdolności samostanowienia o sobie. Helena Modrzejewska aktywnie wspierała ruch amerykańskich sufrażystek, popierając m.in. ich postulaty reformy stroju kobiecego do potrzeb aktywnej pacy zawodowej, gdzie obok kwestii praktycznej równie ważną była świadomość zdrowia i swobody ruchu ciała. współzałożycielką Stowarzyszenia Artystów Plastyków Amerykańskich, dążyła do równouprawnienia kobiet w edukacji artystycznej. (źródło: Michał Hankus/Muzeum Krakowa).

Fot. Willa Heleny Modrzejewskiej "Modrzejówka" (wejście od ulicy Grottgera 11 Kraków) 

W dworku Modrzejewskiej Andrzej Wajda kręcił sceny do filmu Katyń.

***

Helena Modrzejewska po raz 14 i ostatni przybyła do Polski będącej pod zaborami w 1902 roku, spotkała się ze Stanisławem Wyspiańskim w Krakowie. Zagrała rolę Loadamii w dramacie naszego wieszcza narodowego Stanisława Wyspiańskiego „Protesilas i Laodamia”. Prapremiera dramatu  miała miejsce 25 kwietnia 1903 roku.

Kostium Heleny Modrzejewskiej do roli Loadamii w sztuce "Protesilas i Loadamia" Stanisława Wyspiańskiego. Projekt kostiumu: Stanisław Wyspiański, 1903, tkanina bawełniana szycie ręczne, aplikacja gazą bawełnianą. Fot. z ekspozycji 3.02.2019 w Muzeum Narodowym w Krakowie. 
***

Helena Modrzejewska zmarła w Bay Island w East Newport w Kalifornii 8 kwietnia 1909 roku. Jej pogrzeb odbył się w Los Angeles, ale potem jej szczątki przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie, a uroczystości pogrzebowe przerodziły się w manifestację patriotyczną. 

W Gazecie Lwowskiej z dnia 3 czerwca 1909 roku odnotowano:

Komitet sprowadzenia zwłok Modrzejewskiej do Krakowa po przeprowadzeniu korespondencji z mężem śp. zmarłej Karolem Chłapowickim (Chłapowskim) i jej rodziną, oznaczył termin pogrzebu na dzień 17. lipca b. r. W dniu tym zwłoki artystki przewiezione będą z krakowskiego dworca kolejowego na cmentarz krakowski do grobowca rodzinnego.

17 lipca 1909 roku, Gazeta Lwowska poinformowała, że o godz. 9 odbędzie się nabożeństwo w kościele św. Krzyża, gdzie złożono trumnę. Podczas nabożeństwa chóry opery lwowskiej odśpiewają mszę żałobną Schopfa. Złożono mnóstwo wieńców, kilka srebrnych. Na trumnie Modrzejewskiej złożono wieniec od marszałka kraju z napisem "Pamięci wielkiej artystki". W nabożeństwie wzięła udział rodzina zmarłej, Ignacy Paderewski z żoną, delegacji i tłumy publiczności.

Pogrzeb rozpocznie się o 4. po południu. Kondukt wyruszy z kościoła św. Krzyża i zatrzyma się przed gmachem teatru miejskiego obok pomnika Fredry. 

Chóry opery lwowskiej odśpiewają "Ave Maria" Troszla, a orkiestra opery odegra marsza żałobnego Chopina. Tu przemówi imieniem sceny krakowskiej dyr. Solski.
Na czterokonnym karawanie wieziono zwłoki na cmentarz, za karawanem jechał wielki rydwan z wieńcami, kondukt żałobny prowadził ks. Mikulski proboszcz kościoła św. Krzyża. W uroczystości wziął udział Prezydent miasta Leo, wiceprezydent Szarski, artyści, dziennikarze. 

Na cmentarzu nad grobem przemówi imieniem autorów dramatycznych Lucjan Rydel.

Mowę pogrzebową wygłosił Henryk Sienkiewicz. Grób Modrzejewskiej położony jest przy głównej alei, w kwaterze 54.

18 lipca 1909 roku Gazeta Lwowska poinformowała szczegółowa o pogrzebie Heleny Modrzejewskiej: