Miałam świętować 11 listopada, zastałam żałobę. Moja relacja z Krakowa po zamachu na Rynku

Sobota, 7 listopada 2026 roku. Zapowiadał się piękny dzień.

Rozmawiałam przez Messengera z synem. Było kilkanaście minut po godzinie 15:00, gdy w telewizorze zobaczyłam krwawe obrazki z krakowskiego Rynku.

– Kręcą film czy co? – głośno myślałam. Przecież to niemożliwe, to Telewizja Republika, oni są stacją informacyjną.

– Tomek, na Rynku strzelanina, to wygląda na zamach terrorystyczny. Szkoda, że mnie tam nie ma, od razu kręciłabym relację na żywo – mówiłam trochę żartobliwie, bo nie byłam jeszcze w pełni świadoma powagi sytuacji.

Po kilku dniach znalazłam się w Krakowie na Rynku Głównym.

Właściwie to zamierzałam świętować Dzień Niepodległości. Ale jak tu świętować, skoro Kraków jest w żałobie – i to narodowej, ogłoszonej przez Prezydenta RP Karola Nawrockiego.

Wspólnie z synem i wnukiem oddaliśmy hołd pod pomnikiem Józefa Piłsudskiego. Była to okazja do krótkiej lekcji historii i patriotyzmu.

 

Na Rynku więcej czasu poświęciliśmy jednak na refleksję o tym, co wydarzyło się 7 listopada. To był poruszający widok. Tłumy krakowian i turystów zapalały znicze w miejscach, w których zginęły ofiary zamachu. Niektórzy składali wiązanki kwiatów. Panowała głucha cisza i przygnębienie. Na budynkach wisiały flagi biało-czerwone oraz czarne.

 

 

**

 

**

 

***

Szczególnie poruszył mnie widok starszej kobiety jadącej rowerem ulicą Grodzką w stronę Rynku. Starsza pani założyła na głowę krakuskę / rogatywkę – czapkę z czerwonego sukna ozdobioną pawimi piórami i kolorowymi wstążkami. To symbol patriotyzmu, sięgający jeszcze czasów kościuszkowskich. Rogatywka wywodząca się z XVIII-wiecznych nakryć głowy konfederatów barskich zyskała rangę symbolu patriotycznego w Święto Odzyskania Niepodległości 11 listopada w Krakowie. To dzięki Tadeuszowi Kościuszce, przedstawianemu w chłopskiej sukmanie i czerwonej rogatywce. Krakuska (zwana także rogatywką lub gwarowo cerwoną copką) to tradycyjne, męskie nakrycie głowy o charakterystycznym kwadratowym denku bez daszka. Jest to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli ludowego stroju krakowskiego oraz polskiej tradycji narodowej.

 

Szyta tradycyjnie z czerwonego sukna wełniane go, czasem z aksamitu. Denko ma cztery rogi (stąd nazwa rogatywka). Najważniejszy element ozdobny mocowany z boku czapki. W stroju odświętnym używano pawie pióra, całego pęku (np. pięciu piór), co świadczyło o zamożności i statusie kawalera. Do podstawy piór przypinano pęki kolorowych, wzorzystych lub malowanych wstążek, sztuczne kwiaty oraz błyszczące cekiny i koraliki. Współcześnie pozostaje nieodłącznym elementem strojów zespołów folklorystycznych oraz rekonstrukcji historycznych.

***

 

 

***

Co właściwie wydarzyło się w Krakowie 7 listopada 2026?

24-letni Michał Oksiński z Ostrowca Świętokrzyskiego – maniakalny morderca, który wcześniej zastrzelił własnych rodziców i siostrę – wjechał czarnym subaru na Rynek Główny od strony ulicy Szczepańskiej. Pierwsze strzały padły u wylotu Sławkowskiej. Następnie sprawca ruszył wzdłuż linii A-B, strzelając do dorożkarzy i koni, by pod kościołem Mariackim odbić w stronę Grodzkiej. Tam ostrzelał salon Zary, mieszczący się na parterze kamienicy nr 6, tuż przy zbiegu z ulicą Sienną.


Jadąc dalej Grodzką, nie przestawał strzelać – na skrzyżowaniu z placem Dominikańskim kule dosięgły tramwaju linii 1. W tym czasie na ogonie siedział mu już policyjny patrol. Uciekając, napastnik skręcił w remontowaną ulicę Stradomską. Na skrzyżowaniu z ulicą Dietla przypadkowo zderzył się z białym oplem, co zmusiło go do porzucenia auta. Na miejscu wywiązała się krwawa wymiana ognia ze ścigającymi go funkcjonariuszami, w której ciężkie rany odniósł zarówno zamachowiec, jak i obaj policjanci.
Tylko dzięki heroicznej postawie mundurowych, godnej największych bohaterów, nie doszło do jeszcze większej masakry. Bilans tragedii to sześć śmiertelnych ofiar wśród przypadkowych przechodniów (cztery kobiety i dwóch mężczyzn, w tym dwóch obcokrajowców) oraz 15 rannych. Wśród najciężej poszkodowanych znaleźli się obaj interweniujący funkcjonariusze – starszy posterunkowy Jakub Kulik i starszy posterunkowy Artur Morański – a także sam sprawca, który następnego dnia zmarł w szpitalu.


Z informacji przekazanych w mediach wyłaniają się też historie pełne bohaterstwa:
Kiedy na Rynku padły strzały, ranna dorożkarka Agnieszka Kawalec, zamiast myśleć wyłącznie o sobie, ostrzegała siostrę przed niebezpieczeństwem. Obie kobiety przeżyły dzięki pomocy pracowników pobliskiego kantoru.
Takie postawy są świadectwem tego, że nawet w najbardziej przerażających okolicznościach człowiek potrafi zachować człowieczeństwo.
Norweskie małżeństwo, Unn-Britt i Tom Folvik, również ruszyło z pomocą. Ona, pielęgniarka anestezjologiczna, zajęła się kobietą postrzeloną w klatkę piersiową.

Kościół Na Skałce św. Stanisława Biskupa

W Bazylice św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa (u Paulinów na Skałce w Krakowie) znajduje się barokowy ołtarz główny, przedstawiający męczeństwo oraz apoteozę św. Stanisława, a także plenerowy Ołtarz Trzech Tysiącleci na dziedzińcu klasztornym. 

Ołtarz główny w bazylice

Obraz : Przedstawia scenę męczeństwa św. Stanisława Biskupa oraz jego triumf (apoteozę), to obraz przedstawiający św. Michała Archanioła (patrona świątyni) strącającego Lucyfera do piekieł. Obraz namalował wybitny osiemnastowieczny malarz Tadeusz Kuntze (zwany Koniczem) około 1758 roku. Dzieło zostało ufundowane przez biskupa Andrzeja Kostkę Załuskiego. 

Elementy dekoracyjne: U szczytu ołtarza znajduje się złocona płaskorzeźba ilustrująca zabójstwo świętego przez króla Bolesława Śmiałego. 

Wystrój: Całość wpisuje się w bogaty, barokowy charakter świątyni, w której pobliżu znajduje się także słynna konfesja (ołtarz-grobowiec) świętego oraz zabytkowe stalle chórowe i ambona.

 

**

Ołtarz boczny św. Stanisława Biskupa i Męczennika w krakowskim Kościele na Skałce to jedno z najważniejszych miejsc kultu w całej świątyni. Znajduje się w lewej (północnej) nawie bocznej i jest bezpośrednio związany z historią męczeństwa patrona Polski. Ołtarz powstał w latach 1745–1746. Został wykonany z charakterystycznego, czarnego marmuru dębnickiego przez kamieniarzy Tomasza Góreckiego oraz Kazimierza Stachowskiego z Czernej. W centrum ołtarza umieszczony jest XVII-wieczny obraz przedstawiający św. Stanisława w stroju biskupim. Postać ukazana jest z odkrytą głową, w której tkwi miecz – symbol sposobu jego uśmiercenia. Przed świętym widoczne są insygnia biskupie: infuła oraz pastorał. Elementy takie jak suknia, miecz, pastorał i infuła pokryte są ozdobnymi, metalowymi sukienkami. Płaskorzeźba Piotrowina: W dolnej części ołtarza (w antepedium) znajduje się płaskorzeźba ilustrująca jedną z najbardziej znanych legend związanych z biskupem – wskrzeszenie rycerza Piotrowina, który miał poświadczyć przed królem o uczciwym zakupie ziemi przez świętego. Nad tą sceną widnieje inskrypcja: „Święty Stanisławie módl się za nami”. Pieniek męczeński: Najważniejszą relikwią związaną z ołtarzem jest wbudowany w niego, zabezpieczony metalową kratą, drewniany pień (pieniek). Według tradycji i przekazów historycznych, to właśnie na tym pniu król Bolesław Śmiały (lub jego siepacze) poćwiartował ciało biskupa Stanisława w 1079 roku. Ślady krwi na drewnie otaczane są przez wiernych szczególną czcią.

 

**

Sadzawka św. Stanisława znajduje się na dziedzińcu Klasztoru Paulinów na Skałce w Krakowie (ul. Skałeczna 15). W jej środku stoi barokowa figura biskupa z 1731 roku, a kamienna obudowa pochodzi z lat 1683–1689. 

Historia i legenda 

Męczeństwo: 

Według tradycji w 1079 roku król Bolesław Śmiały zabił na Skałce biskupa Stanisława ze Szczepanowa. 

Legenda o orłach: Według podań poćwiartowane ciało świętego wrzucono do sadzawki, a orły przez trzy dni czuwały nad szczątkami, które miały cudownie zrosnąć się w całość. 

Właściwości wody: Woda z sadzawki od wieków uważana jest przez wiernych za uzdrawiającą, szczególnie na choroby oczu i skóry. 

Architektura Obudowa: Barokowa kamienna rama powstała z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika w latach 1683–1689. 

Rzeźba: Centralna figura św. Stanisława została dodana w 1731 roku. 

Tradycja: Co roku w maju z Wawelu na Skałkę wyrusza uroczysta procesja ku czci św. Stanisława.

 

Kładka pieszo-rowerowa Kazimierz-Ludwinów na Wiśle w Krakowie

Nowa kładka pieszo-rowerowa Kazimierz–Ludwinów została oficjalnie otwarta w niedzielę, 4 października 2026 roku. Ta widowiskowa, licząca około 130 metrów długości konstrukcja o falującym kształcie sinusoidy połączyła Bulwar Inflancki (na wysokości ulic Skawińskiej i Wietora) z Bulwarem Wołyńskim (w rejonie ulicy Ludwinowskiej). Przeprawa ma unikalną formę trzech splecionych stalowych wstęg – dwie zewnętrzne służą do płynnego ruchu pieszych i rowerzystów, natomiast środkowa, wznosząca się wyżej, pełni funkcję tarasu widokowego ze schodami. 

 

 

Z perspektywy Ludwinowa i południowych części miasta dotarcie do kościoła na Skałce czy na Wawel staje się teraz banalnie proste i nie wymaga nadkładania drogi przez mosty Grunwaldzki czy Piłsudskiego.

Nowa oś spacerowa: Kładka tworzy naturalny ciąg rekreacyjny łączący zielone serce Podgórza i Ludwinowa (okolice dawnego hotelu Forum) z tętniącym życiem, zabytkowym Kazimierzem. Nowy obiekt wejdzie w skład budowanej głównej trasy rowerowej nr 9, odseparowując cyklistów od ruchu samochodowego.

Choć projekt przez lata wzbudzał spore kontrowersje – głównie w kontekście ingerencji w historyczną panoramę Krakowa chronioną przez UNESCO oraz wycinki drzew – huczne otwarcie z hejnałem mariackim i iluminacją przyciągnęło tłumy zaciekawionych krakowian.

Jak dotrzeć?
Z przystanku tramwajowego „Smolki” na nową kładkę Kazimierz–Ludwinów przejdziesz pieszo w zaledwie 7–8 minut (ok. 600 metrów), idąc wzdłuż Wilgi.
Po około 400 metrach spaceru miniesz Planty im. Floriana Nowackiego i dotrzesz do Mostu Retmańskiego, który spina brzegi Wilgi tuż przed jej ujściem do Wisły.
Zaraz po przejściu przez Most Retmański wychodzisz bezpośrednio na Bulwar Wołyński (w pobliżu dawnego hotelu Forum), skąd od razu wejdziesz na nowo otwartą kładkę pieszo-rowerową. Taka trasa pozwala ominąć ruchliwe skrzyżowania i prowadzi przez jeden z najstarszych i najbardziej urokliwych parków w Podgórzu.

Śmigłowiec szturmowy AH-64 Apache, AW149 Festiwal Dronów w Muzeum Lotnictwa w Krakowie

Małopolski Festiwal Dronów odbył się w sobotę 3 października 2026 na terenie Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie. Główną atrakcją techniczną, która wzbudziła ogromne zainteresowanie był potężny, amerykański śmigłowiec szturmowy Apache AH-64 oraz nowoczesny AW149. Wylądowały na muzealnym lądowisku i zostały udostępnione dla odwiedzających do zobaczenia z bliska. Śmigłowiec szturmowy AH-64 Apache jest obecnie produkowany przez koncern Boeing. Maszyna została pierwotnie zaprojektowana w latach 70. przez firmę Hughes, która odpowiadała za projekt i oblot pierwszego prototypu w 1975 roku. W 1984 roku firma Hughes została przejęta przez koncern McDonnell Douglas, a 1997 roku Boeing przejął firmę McDonnell Douglas i od tamtej pory to on jest jedynym producentem.Oprócz kultowych helikopterów, na miejscu czekały liczne militarne i cywilne systemy bezzałogowe typu Warmate, Gladius, FlyEye i Bayraktar TB2. Prezentacje wojskowego laboratorium druku 3D, zawody dla Ochotniczych Straży Pożarnych (OSP) oraz panele dyskusyjne poświęcone m.in. technologii antydronowej. W wydarzeniu wziął udział wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz.

 

**

 

**

 

Inauguracja roku akademickiego 2026 na UJ, Bractwo Czapki Studenckiej, Orszak profesorski UJ

Oficjalna inauguracja oraz rozpoczęcie roku akademickiego 2026/2027 na Uniwersytecie Jagiellońskim odbyły się 1 października 2026 roku. Uczelnia zainaugurowała w ten sposób swój 663. rok akademicki.

Uroczystości rozpoczęły się tradycyjną mszą świętą w Uniwersyteckiej Kolegiacie św. Anny.
Magia uniwersyteckiej tradycji: Dziedziniec Collegium Maius i Bractwo Czapki Studenckiej
Dziedziniec Collegium Maius to miejsce o szczególnym, wręcz magicznym znaczeniu symbolicznym na mapie Krakowa. To właśnie w tym historycznym punkcie rozbrzmiewa tradycyjne „Gaudeamus igitur” – pieśń, która nieodłącznie towarzyszy momentowi formowania się i wyjścia uroczystego pochodu profesorskiego. Co ciekawe, ta wyjątkowa melodia jest wpisana w mury Collegium Maius na stałe. Wszystko za sprawą słynnego grającego zegara, który przy dźwiękach studenckiego hymnu uruchamia procesję historycznych figur, zachwycając przechodniów i przypominając o wiekach akademickiej historii.
Jednak uniwersytecka tradycja to nie tylko zabytki i oficjalne ceremonie – to przede wszystkim ludzie, którzy dbają o to, by dawne zwyczaje nie odeszły w zapomnienie. Idealnym tego przykładem jest Bractwo Czapki Studenckiej UJ (BCS UJ).

Kim są współcześni żacy w tradycyjnych nakryciach głowy?
Ta ogólnouczelniana organizacja studencka powstała 20 sierpnia 2009 roku z bardzo konkretną misją: zrzeszania żaków oraz reaktywowania pięknej tradycji noszenia czapek studenckich. Główną ideą przyświecającą stowarzyszeniu jest budowanie autentycznej uniwersyteckiej wspólnoty i przełamywanie tzw. „wydziałowych gett” poprzez integrację studentów najróżniejszych kierunków. Bractwo działa pod dumnym mottem In varietate unitas, czyli „Jedność w różnorodności”. Na jego czele stoi 5-osobowy zarząd, w którym obok Wielkiego Mistrza zasiada m.in. Magister Cantandi, dbający o nienaganną oprawę muzyczną spotkań.

Czapka studencka jako „analogowy pamiętnik”
Najbardziej wyrazistym symbolem organizacji jest charakterystyczna, ośmiokątna czapka z daszkiem wykonana z aksamitu. Kolor jej otoku zależy bezpośrednio od studiowanego wydziału, ale to, co najciekawsze, kryje się w detalach. Czapka służy bowiem jako swoisty „analogowy pamiętnik” każdego żaka. Studenci przypinają do niej metalowe przypinki (tzw. pinsy), które symbolizują ich osobiste zasługi, odbyte podróże, pasje czy przynależność wydziałową. Dzięki temu każda czapka opowiada zupełnie inną, unikalną historię swojego właściciela.

  

 

Warto pamiętać, że sam uroczysty przemarsz orszaku z Collegium Maius przez ulice Krakowa od 2024 roku znajduje się na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego Władze uczelni oraz profesorowie reprezentujący 16 wydziałów w tradycyjnych strojach akademickich przeszli z Collegium Maius przez krakowskie Planty do Auditorium Maximum przy ul. Krupniczej 33. W uroczystości rozpoczęcia roku akademickiego 2026/2027 w Collegium Maximum wziął udział Minister Obrony Narodowej Władysław Kosiniak Kamysz.


@aordycz ​

Dom Pod Smokiem kamienica Talowskiego

Kamienica Pod Smokiem przy ulicy Smoleńsk 18 w Krakowie to jedno z wczesnych, niezwykle charakterystycznych dzieł wybitnego architekta Teodora Talowskiego. Budynek powstał w 1887 roku w stylu eklektycznym łączącym elementy historyzmu i zapowiedzi secesji. Swoją unikalną nazwę zawdzięcza charakterystycznej, metalowej rzeźbie smoka (często opisywanej też jako jaszczur) z rozpostartymi skrzydłami, która zdobi fasadę kamienicy. 

Choć pierwotny projekt w 1886 roku sporządził Sławomir Odrzywolski, to ostateczną, kultową formę nadał budynkowi Teodor Talowski, który kierował jego budową dla Jana Rottera. 
Pierwotnie kamienica była niższa i sięgała tylko pierwszego piętra. W 1898 roku architekt Władysław Ekielski dokonał nadbudowy o drugie piętro, przenosząc rzeźbę smoka wyżej – na obecne zwieńczenie fasady. 
Fasada i detale: 

Front budynku wykonano z charakterystycznej dla stylu Talowskiego, częściowo glazurowanej, czerwonej cegły zestawionej z jasnym kamieniem. Szczególną uwagę zwraca ozdobny portal wejściowy z piaskowca. Sam miedziany smok został wykonany prawdopodobnie w znanym krakowskim zakładzie ślusarskim Józefa Goreckiego. 
Ciekawostka: 

W młodości w kamienicy tej mieszkała wybitna polska aktorka teatralna i filmowa, Anna Polony. 
Tuż obok, pod numerem 20, stoi kolejna kamienica współtworzona przez Talowskiego (zbudowana w 1889 roku dla malarza Antoniego Piotrowskiego). 
Warto dodać, że budynek od 1968 roku figuruje w rejestrze zabytków i stanowi stały punkt na trasie turystycznej śladami krakowskich dzieł Talowskiego – twórcy nazywanego często „galicyjskim Gaudím”.

Cerkiew greckokatolicka przy Wiślnej

Pomnik w formie tablicy upamiętniający ofiary Wielkiego Głodu na Ukrainie (Hołodomoru) z lat 1932–1933 znajduje się na zewnętrznej, bocznej ścianie Cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego w Krakowie.
Instalacja ta została odsłonięta 18 listopada 2008 roku z inicjatywy społeczności ukraińskiej na ścianie cerkwi od strony ulicy Karola Olszewskiego, tuż przy krakowskich Plantach. Jest to historyczny rejon wylotu ul. Wiślnej, zwany dawniej „ruskim kołem”, gdzie tradycyjnie przed II wojną światową gromadziła się krakowska społeczność ukraińska.

Wygląd i symbolika: Pomnik przedstawia stylizowaną, dramatyczną postać wychudzonej matki tulącej martwe dziecko. Całość kompozycji przypomina płomień świecy lub krzyż, na którym umieszczono dwujęzyczny napis (po polsku i ukraińsku) upamiętniający miliony ofiar sztucznie wywołanego przez reżim stalinowski głodu.
Jest to jedno z najważniejszych miejsc pamięci narodowej i modlitwy dla mieszkających w Krakowie Ukraińców, pod którym regularnie (szczególnie w listopadową rocznicę obchodów pamięci ofiar Hołodomoru) zapalane są znicze.

Na zewnętrznej elewacji oraz w portalu Cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego przy ul. Wiślnej 11 w Krakowie znajdują się równierz kluczowe elementy inskrypcyjne i pamiątkowe, na które warto zwrócić uwagę:

Barokowa tablica erekcyjna: znajduje się bezpośrednio w kamiennym portalu wejściowym. Upamiętnia ona zakończenie budowy pierwotnego kościoła św. Norberta (wzniesionego dla sióstr norbertanek) i zawiera wyrytą łacińską inskrypcję z datą 1643.

Na elewacji budynku umieszczona jest także oficjalna tablica informująca o wpisie obiektu do rejestru zabytków oraz o pracach konserwatorskich współfinansowanych przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa (m.in. renowacji witraży i fasady).

Warto wiedzieć: Cerkiew na Wiślnej jest także historycznym miejscem pamięci dla społeczności ukraińskiej w Krakowie (to tutaj w 1940 roku ślub brał Stepan Bandera, a miejsce to opisywał w swoich wspomnieniach prof. Bohdan Łepki).

Jerzy Nowosielski był ściśle związany z greckokatolicką cerkwią przy ul. Wiślnej 11 w Krakowie. Ta świątynia odegrała fundamentalną rolę w jego życiu osobistym oraz artystycznym. Choć jego dzieła sakralne w samym Krakowie można znaleźć w innych lokalizacjach, to właśnie to miejsce ukształtowało jego mistyczną wrażliwość. Jako syn unity z Łemkowszczyzny, Nowosielski został ochrzczony w cerkwi greckokatolickiej. W młodości regularnie uczęszczał na nabożeństwa przy ul. Wiślnej. Jak sam wspominał, ogromne wrażenie wywarła na nim tamtejsza liturgia oraz unikalna akustyka, w której „czuło się ducha”. Te doświadczenia bezpośrednio zainspirowały go do późniejszej nauki ikonopisarstwa.