Polski Instytut Esperancki w Krakowie

Dzięki uprzejmości znanego leżajskiego regionalisty Juliusza Ulasa Urbańskiego podczas wizyty w dniu 1 września 2020 miałam okazję zobaczyć świadectwo ukończenia kursu międzynarodowego języka esperanto w Krakowie. 25 czerwca 1932 roku taki kurs zakończony pozytywnym egzaminem, z wynikiem dobrym ukończyła Ulasa ciotka - Maria Lencznar c. Franciszka Ksawerego i Julii Mróz. Urodziła się w Łańcucie, pracowała jako nauczycielka w Szkole Podstawowej w Jelnej koło Leżajska. 

 

Na wydanym dla Marii Lencznar dokumencie są podpisy:
Kierownik Instytutu Edward Kostecki
Przewodniczący - prof. Odo Bujwid
Członkowie: Tadeusz Hodakowski i jeden podpis nieczytelny

Odo Bujwid  - Odo Feliks Kazimierz Bujwid (ur. 30 listopada 1857 w Wilnie, zm. 25 grudnia 1942 w Krakowie) – pierwszy polski bakteriolog, pionier higieny i profilaktyki zdrowotnej, jeden z pierwszych polskich naukowców zajmujących się wytwórczością szczepionek leczniczych, w tym przeciwko wściekliźnie. Pisałam o nim we wcześniejszym poście Odo Bujwid pierwszy polski bakteriolog
Twórcą międzynarodowego języka esperanto (1885 rok) był Ludwik Zamenhof - polski lekarz okulista żydowskiego pochodzenia. Ośmiokrotnie nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla (1907, 1909, 1910, 1913, 1914, 1915, 1916, 1917). Był również odznaczony najwyższym francuskim odznaczeniem - Orderem Legii Honorowej. Nazwiskiem Zamenhofa nazwano planetoidę (1462) odkrytą w 1938 roku. Zamenhof ur. 15 grudnia 1859 w Białymstoku, zm. 14 kwietnia 1917 w Warszawie), w dzień jego urodzin 15 grudnia obchodzony jest jako Dzień Ludwika Zamenhofa.

Język esperanto zyskał światową sławę, 11–18 sierpnia 1912 roku odbył się w Krakowie VIII Światowy Kongres Esperanto z udziałem Zamenhofa. Za organizację odpowiadał Komitet, na którego czele stanął Odo Bujwid. Siedziba Komitetu mieściła się przy ul. Radziwiłłowskiej 19.

W ramach Kongresu zorganizowano wiele imprez towarzyszących takich jak: przedstawienia, wykłady, wycieczki i konkursy. W budynku Akademii Handlowej przygotowano wystawę wydawnictw esperanckich.

Akademia Handlowa w Krakowie, obecnie Zespół Szkół Ekonomicznych nr 1

im. Mikołaja Kopernika - ul. Kapucyńska 2 (ul. Straszewskiego 29)

W salach Teatru Starego odbyło się rozpoczęcie i zakończenie Kongresu, obrady plenarne i bal podczas którego uczestnicy zaprezentowali się w strojach narodowych. 

Teatr Stary

Nie zabrakło wycieczek do Wieliczki i Zakopanego.

Wystawę obrazów zorganizowano w Pałacu Sztuki i w kamienicy przy Rynku Głównym 34 - Pałacu Spiskim. 

Pałac Spiski

Pałac Sztuki przy placu Szczepańskim z okazji Kongresu wydał specjalny katalog w języku esperanto.

Pałac Sztuki

Kolejny, XXIII Światowy Kongres Esperanto odbył się w dniach 1-8 sierpnia 1931 w Krakowie. Za organizację odpowiedzialny był profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego Odo Bujwid. W ramach przygotowań do zjazdu zorganizowano kursy esperanto dla pracowników kolei, poczty, tramwai i policji. W budynku Szkoły Ekonomiczno-Handlowej w Krakowie, gdzie znalazły się biura zjazdu, otwarto specjalną placówkę pocztową i kantor wymiany walut.
Obrady kongresu odbywały się w Domu Katolickim przy ul. Straszewskiego (obecnie budynek filharmonii). 

2 sierpnia uczestnicy spotkali się na rynku pod pomnikiem Mickiewicza, aby udać się na uroczystość nadania nazwy ulicy Zamenhofa. Ulica ta łącząca ulice Westerplatte z ulicą Radziwiłłowską. Do 1931 roku nosiła nazwę Niebyła. Na ścianie kamienicy przy skrzyżowaniu ulicy Zamenhofa i Westerplatte odsłonięto tabliczkę z nową nazwą ulicy oraz tablicę z informacją upamiętniającą nadanie nazwy z okazji Międzynarodowego Kongresu. 

Na tablicy został umieszczony tekst: Na pamiątkę światowego zjazdu esperantystów Rada m. Krakowa uczciła twórcę esperanta, oznaczając tę ulicę Jego nazwiskiem. Sierpień 1931. 

Za uczczenie w ten sposób Zamenhofa podziękował profesor Bujwid. Uczestnicy uroczystości odśpiewali hymn esperanto i przeszli na Wawel.

Linki:
Księga Jubileuszowa VIII Kongresu Esperanto Album Kraków 1912

Wisława Szymborska (1923-2012)

Zaplanowałam wyjazd do Krakowa na pierwszego lutego 2013, i co?, nie wypaliło, plany mi się pokrzyżowały. Do Krakowa dotarłam dzień później.
A termin wybrałam nieprzypadkowo. Bardzo chciałam w tym dniu odwiedzić Muzeum Narodowe na Placu Szczepańskim, obok Teatru Starego. To właśnie w Muzeum w Kamienicy Szołayskich odbyło się 1 lutego 2013 roku uroczyste otwarcie wystawy 'Szuflady Wisławy Szymborskiej'  poświęconej noblistce. Wystawę zorganizowała Fundacja im. Wisławy Szymborskiej, w pierwszą rocznicę jej śmierci.
3 października 1996 roku, Szwedzka Akademia Literatury zdecydowała o przyznaniu literackiej Nagrody Nobla Wisławie Szymborskiej za: ,,poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości''.
  

 

***

Szymborska mieszkała w kamienicy na poddaszu przy ul. Krupniczej 22. W kamienicy mieścił się Związek Literatów Polskich i Dom Literatów w latach 1945-95. Mieszkali tam również m.in. Sławomir Mrożek, Stefan Kisielewski, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Dygat czy Konstanty Ildefons Gałczyński.

***

     Pamiętam, jak rok temu śmierć Wisławy Szymborskiej głęboko mnie poruszyła. Sięgnęłam wówczas po jej poezję. Podziwiam jej twórczość, wiersze, limeryki, namiętne kolekcjonowanie różnych dziwacznych bibelotów, wyklejanek i kolaży. 
Zafascynowana limerykami Wisławy, spróbowałam napisać własny, można powiedzieć, że ... noblistka natchnęła mnie. 

Limeryk o leżajskich pątnikach

Pielgrzymują do Leżajska pątnicy
W hołdzie skarby zanoszą dziewicy
Miłowane klejnoty
Pożądanie niejednej cnoty
Ukrywane w portkach i spódnicy

***

'Ktoś tutaj był i był, a potem nagle zniknął...i uporczywie go nie ma' - raz przeczytana taka myśl wyrażona przez poetkę Wisławę uporczywie krąży w mojej głowie. 
albo ...
- 'Wyglądał, jakby się wstydził umierać.
   Nie wiem, o czym się mówi takiemu jak on.
   Mijaliśmy się wzrokiem jak w fotomontażu'.
 albo ...
'Żyjemy dłużej, ale mniej dokładnie i krótszymi zdaniami'.

Cmentarz Rakowicki

     W kwietniu 2012 roku wybrałam się na Cmentarz Rakowicki. Miałam problem z odnalezieniem grobu Wisławy Szymborskiej. Na tablicy informacyjnej nie było żadnej informacji, gdzie znajduje się Jej grób. Byłam trochę rozczarowana, że ludzie nie potrafili mi wskazać, w której kwaterze znajduje się, spotykałam turystów też szukających grobu poetki. Krążyłam długo po alejkach Cmentarza Rakowickiego, zanim trafiłam na właściwe miejsce. Idąc od głównej bramy wejściowej cmentarza, w prawo, kilkadziesiąt metrów dalej w kwaterze GD rząd 10., grób numer 10. Kiedy już odnalazłam jej miejsce spoczynku, zastałam przy grobie grupkę ludzi rozmawiających po angielsku o życiu, twórczości Wisławy i ogólnie o literaturze. O tym, że to właściwy grób Wisławy Szymborskiej zorientowałam się z zafoliowanej kartki leżącej na płycie grobowca pośród kilku kwiatów, wypalonych zniczy i kilku kamyków. 

Wisława Szymborska - Włodek

ur. 2 lipca 1923
zm. 1 lutego 2012

Nagrobek

Tu leży staroświecka jak przecinek
autorka paru wierszy. Wieczny odpoczynek
raczyła dać jej ziemia, pomimo że trup
nie należał do żadnej z literackich grup.
Ale też nic lepszego nie ma na mogile
oprócz tej rymowanki, łopianu i sowy,
Przechodniu, wyjmij z teczki mózg elektronowy
i nad losem Szymborskiej podumaj przez chwilę.

                                                    Wisława Szymborska

Domyśliłam się, że błądzący turysta też szukał grobu Wisławy Szymborskiej. Podążyłam za nim. 

**

W listopadzie 2018 Grób Wisławy Szymborskiej mimo, że jest bardzo skromny i niepozorny, obstawiony był obficie światełkami pamięci.

 

zobacz też:

• Skwer Wisławy Szymborskiej w Krakowie
• Dom Literatów ul. Krupnicza 22
• Cmentarz Rakowicki w Krakowie 

Kraków nocą

Wpadłam na kilka dni do Krakowa. Nie podarowałabym sobie, gdybym wychodząc z Dworca PKP nie zahaczyła na Rynek Główny. Niby nie po drodze, ale przy okazji kliknęłam parę zdjęć.

 

Teatr Słowackiego w Krakowie Międzynarodowy Festiwal Kina Niezależnego Off Plus Camera   Wpadłam Pod Barany na zwiady, chciałam zobaczyć jak świętują uczestnicy, czy laureaci Festiwalu Kina Niezależnego Off Plus Camera. Nagrodę główną przydzielono duńskiemu reżyserowi Mads Matthiesenowi za film "Teddy Bear".  100 tysięcy dolarów to nagroda dla najlepszego młodego debiutanta filmowego. Na Rynku Głównym stoi samochód dla szczęśliwego zwycięzcy, nie wiem tylko w jakiej kategorii zostanie właścicielem tego białego autka.

Plac Szczepański

PLAC SZCZEPAŃSKI

Plac Szczepański znajduje się w miejscu, gdzie jeszcze na początku XIX w.  wcześniej stał kościół św. Szczepana. U wylotu ulicy Jagiellońskiej stoi secesyjny XIX wieczny gmach Teatru Starego. Od strony Plant przy Placu Szczepańskim 4 znajduje się w gmachu Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych Pałac Sztuki z galerią sztuki współczesnej.

Portyk kolumnowy Pałacu Sztuki zwieńczony figurą Apollina w słonecznej aureoli

Pałac Sztuki z popiersiem Jana Matejki. Zabytkowy secesyjny gmach pałacu wzniesiony w latach 1898-1901.

TEATR STARY