Spacerkiem po Krakowie

niedziela, 3 lutego 2019

Wyspiański Nieznany w Muzeum Narodowym w Krakowie

Odwiedziłam dzisiaj Muzeum Narodowe Krakowa, by zobaczyć wystawę czasową "Wyspiański Nieznany". O Stanisławie Wyspiańskim pisałam już wcześnie na blogu, ale o jego projekcie architektonicznym nie miałam pojęcia.
Marzenia Wyspiańskiego o odrodzeniu polskiej chwały i porzuceniu "martwoty duchowej Polaków, wynikającej z usypiającego kultu przeszłości" ożyły w lipcu 1903 roku, gdy w wyniku układu pomiędzy galicyjskim Wydziałem Krajowym, a rządem austriackim Zamek Królewski opuściły okupujące go wojska. Wyspiański wtedy razem z krakowskim architektem Władysławem Ekielskim zaprojektował w latach 1904-1907 przebudowę Wzgórza Wawelskiego pod nazwą "Akropolis".

Ten nigdy niezrealizowany plan uwzględniał m.in. umieszczenie na Wawelu sejmu i senatu, Muzeum Narodowego, Akademii Umiejętności i Kurii. Całość miała wzorować się na starożytnej architekturze z jednoczesnym zachowaniem sylwetki zamku królewskiego, czemu miała służyć odbudowa kościołów św. Michała i Jerzego, (zburzonych przez wojska austriackie) oraz budowa teatru greckiego i posągu Nike.
To co przedstawia makieta jest imponująca, miałby artysta koloseum i swój teatr ogromny. Co by było gdyby?
Makietę Wawelu zaprojektowali w 1981 roku Jacek Czubiński i Jerzy Porębski.

***

Wystawa "Wyspiański nieznany" to kolekcja dzieł sztuki głównie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. To obrazy olejne, pastele, akwarele, rysunki, rzeźby oraz wyroby rzemiosła artystycznego wykonane wg projektu artysty. Księgozbiór, projekty edytorskie oraz pierwodruki dramatów Stanisława Wyspiańskiego. Portrety, autoportrety, szkice etc etc.
W holu przed wejściem na ekspozycję ilustrowane kalendarium życia i twórczości artysty.

Oto zaledwie kilka zdjęć z wystawy liczącej ponad 500 dzieł autora.

Autoportret Stanisława Wyspiańskiego, 1903, pastel

Portret Kazimierza Stankiewicza - wuja Stanisława Wyspiańskiego


Portret Kazimierza Stankiewicza, ołówek 1888

Portret Kazimierza Stankiewicza, dar Janiny Stankiewiczowej, ciotki Stanisława Wyspiańskiego, 1915.

Portret Józia Feldmana, pastel 1905, dar Marii Feldmanowej 1956

Portret Wilhelma Feldmana

***

Półakt kobiecy - 1894, olej, deska

Dziewczynka w czerwonej sukience. Farba olejna, płótno, 1893. Własność Muzeum Narodowe w Lublinie.

zobacz też:

Dom Długosza

Dom lekarski w Krakowie
Józio Feldman to prof. Józef Feldman (1899-1946)

czwartek, 31 stycznia 2019

Helena Modrzejewska (1840-1909)

Helena Modrzejewska, właściwie Jadwiga Helena Misel, po ślubie Chłapowska (ur. 12 października 1840 w Krakowie, zm. 8 kwietnia 1909 w Newport Beach w Kalifornii, USA).

W Muzeum Narodowym Sukiennice znajduje się portret Heleny Modrzejewskiej pędzla Tadeusza Ajdukiewicza (1852-1916). W 1879 roku Helena Modrzejewska wzięła udział w balu w Sukiennicach, podczas którego powstał zamysł powołania polskiego Muzeum Narodowego właśnie w krakowskich Sukiennicach. Podczas balu zobaczył ją artysta malarz Tadeusz Ajdukiewicz, który zachwycony pięknem samej artystki, jak i jej kreacji, namalował obraz, który następnie podarował Muzeum.

Helena Modrzejewska – światowej sławy krakowska aktorka urodziła się w Krakowie, kamienicy na Grodzkiej 22 (róg Grodzkiej i Placu Dominikańskiego).

Z jej inicjatywy było założenie w 1883 roku w ówczesnej podtatrzańskiej wsi Zakopanem Krajowej Szkoły Koronkarskiej (działającej do 2008 roku). Dzięki współpracy z dr Tytusem Chałubińskim aktorka stworzyła placówkę, mającą w duchu pozytywistycznego działania „u podstaw” przynieść pomoc biednej ludności wsi, w tym wypadku młodym kobietom w zdobyciu zawodu oraz poczucia pewności siebie i zdolności samostanowienia o sobie. Helena Modrzejewska aktywnie wspierała ruch amerykańskich sufrażystek, popierając m.in. ich postulaty reformy stroju kobiecego do potrzeb aktywnej pacy zawodowej, gdzie obok kwestii praktycznej równie ważną była świadomość zdrowia i swobody ruchu ciała. współzałożycielką Stowarzyszenia Artystów Plastyków Amerykańskich, dążyła do równouprawnienia kobiet w edukacji artystycznej. (źródło: Michał Hankus/Muzeum Krakowa).

Fot. Willa Heleny Modrzejewskiej "Modrzejówka" (wejście od ulicy Grottgera 11 Kraków)

W dworku Modrzejewskiej Andrzej Wajda kręcił sceny do filmu Katyń.

***

Helena Modrzejewska po raz 14 i ostatni przybyła do Polski będącej pod zaborami w 1902 roku, spotkała się ze Stanisławem Wyspiańskim w Krakowie. Zagrała rolę Loadamii w dramacie naszego wieszcza narodowego Stanisława Wyspiańskiego „Protesilas i Laodamia”. Prapremiera dramatu miała miejsce 25 kwietnia 1903 roku.

Kostium Heleny Modrzejewskiej do roli Loadamii w sztuce "Protesilas i Loadamia" Stanisława Wyspiańskiego. Projekt kostiumu: Stanisław Wyspiański, 1903, tkanina bawełniana szycie ręczne, aplikacja gazą bawełnianą. Fot. z ekspozycji 3.02.2019 w Muzeum Narodowym w Krakowie.
***

Helena Modrzejewska zmarła w Bay Island w East Newport w Kalifornii 8 kwietnia 1909 roku. Jej pogrzeb odbył się w Los Angeles, ale potem jej szczątki przeniesiono na Cmentarz Rakowicki w Krakowie, a uroczystości pogrzebowe przerodziły się w manifestację patriotyczną.

W Gazecie Lwowskiej z dnia 3 czerwca 1909 roku odnotowano:

Komitet sprowadzenia zwłok Modrzejewskiej do Krakowa po przeprowadzeniu korespondencji z mężem śp. zmarłej Karolem Chłapowickim (Chłapowskim) i jej rodziną, oznaczył termin pogrzebu na dzień 17. lipca b. r. W dniu tym zwłoki artystki przewiezione będą z krakowskiego dworca kolejowego na cmentarz krakowski do grobowca rodzinnego.

17 lipca 1909 roku, Gazeta Lwowska poinformowała, że o godz. 9 odbędzie się nabożeństwo w kościele św. Krzyża, gdzie złożono trumnę. Podczas nabożeństwa chóry opery lwowskiej odśpiewają mszę żałobną Schopfa. Złożono mnóstwo wieńców, kilka srebrnych. Na trumnie Modrzejewskiej złożono wieniec od marszałka kraju z napisem "Pamięci wielkiej artystki". W nabożeństwie wzięła udział rodzina zmarłej, Ignacy Paderewski z żoną, delegacji i tłumy publiczności.

Pogrzeb rozpocznie się o 4. po południu. Kondukt wyruszy z kościoła św. Krzyża i zatrzyma się przed gmachem teatru miejskiego obok pomnika Fredry.

Chóry opery lwowskiej odśpiewają "Ave Maria" Troszla, a orkiestra opery odegra marsza żałobnego Chopina. Tu przemówi imieniem sceny krakowskiej dyr. Solski.
Na czterokonnym karawanie wieziono zwłoki na cmentarz, za karawanem jechał wielki rydwan z wieńcami, kondukt żałobny prowadził ks. Mikulski proboszcz kościoła św. Krzyża. W uroczystości wziął udział Prezydent miasta Leo, wiceprezydent Szarski, artyści, dziennikarze.

Na cmentarzu nad grobem przemówi imieniem autorów dramatycznych Lucjan Rydel.

Mowę pogrzebową wygłosił Henryk Sienkiewicz. Grób Modrzejewskiej położony jest przy głównej alei, w kwaterze 54.

18 lipca 1909 roku Gazeta Lwowska poinformowała szczegółowa o pogrzebie Heleny Modrzejewskiej:

czwartek, 27 grudnia 2018

Szopki krakowskie 2018. Wystawa w Celestacie

Kraków w okresie Świąt Bożego Narodzenia jest pięknie udekorowany w elementy świąteczne. Na ulicach, na Plantach rozstawione są gabloty z szopkami krakowskimi. Spacerując po mieście postanowiłam odwiedzić Celestat w Parku Strzeleckim przy ul Lubicz, by oglądnąć wystawę szopek krakowskich. Nie ukrywam, że zachętą była piękna iluminacja w Parku Strzeleckim przedstawiająca m. in. szopkę i Smoka Wawelskiego, a także informacja o wpisaniu krakowskich szopek na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Polskiego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

W salach Celestatu prezentowane są szopki, które wzięły udział w 76. Konkursie Szopek Krakowskich zorganizowanym przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa.

Niesamowite bogactwo dzieł sztuki nawiązujące do zabytkowej architektury Krakowa, przedstawiające misterium Bożego Narodzenia. Jest więc Bazylika Mariacka, kościół Franciszkanów, kaplica Zygmuntowska na Wawelu, Sukiennice, są wieże kościelne. Oczywiście w każdej szopce jest stajenka i Święta Rodzina, Trzej Królowie, pasterze, owieczki, Gwiazda Betlejemska i aniołowie. Są też elementy ściśle związane z Krakowem - lajkonik, smok wawelski.

Szopki wykonane przez artystów szopkarzy, szopkarzy o różnym statusie zawodowym, ale także przez młodzież szkolną, dzieci, a nawet całe rodziny zrobiły na mnie ogromne wrażenie. Duże, małe i miniaturowe, wykonane z drewna, dykty, papieru i innych różnych materiałów, bogato zdobione kolorowym papierem, złotą folią aluminiową. Duże zainteresowanie wzbudzają elementy ruchome w niektórych szopkach.

wtorek, 25 grudnia 2018

Szopki bożonarodzeniowe w Krakowie 2018

Do szopy hej pasterze

Do szopy bo tam cud

25 grudnia to najodpowiedniejszy dzień do odwiedzenia kościoła, by zobaczyć bożonarodzeniową szopkę. Pogoda w tym roku nie sprzyja spacerom, zimno, mokro, i na dodatek szalejące płatki śniegu, bijące po buzi.
U podnóża królewskiego Wawelu w Kościele OO Bernardynów na Stradomiu jak co roku duża, ładna, ruchoma szopka. Prawie bliźniaczo podobna do naszej szopki w Leżajsku, w klasztorze też Ojców Bernardynów.

W centrum ekspozycji pod świecącą gwiazdą betlejemską oczywiście Święta Rodzina, której pokłon składają pasterze, zwierzęta - osiołki, owieczki, i oczywiście nie zabrakło Trzech Mędrców.

Kościół Bernardynów jest mi bliski nie tylko z powodu podobnych szopek. Uwagę przykuwają piękne złocone kolumny, artystycznie pokręcone w prezbiterium ołtarza głównego. W ołtarzu znajduje się obraz 'Ostatnia wieczerza' namalowany przez Franciszka Lekszyckiego. Ten sam Franciszek Lekszycki namalował obraz Zwiastowanie NMP z ok. 1660 w Bazylice OO Bernardynów w Leżajsku. Obraz umieszczony w ołtarzu głównym Bazyliki.

W kościele Bernardynów w Krakowie odbył się ślub znanej aktorki i pisarki Marii Morozowicz, która poślubiła w maju 1913 roku znanego artystę rzeźbiarza Jana Szczepkowskiego. Ślub przed pięknym późnobarokowym ołtarzem odbył się w asyście rzeźbiarza Xawerego Dunikowskiego i prawnika Albina Chęcińskiego. Maria poznała swojego męża w Jamie Michalikowej.
Maria Morozowicz-Szczepkowska pisze o tym we wspomnieniach biograficznych 'Z lotu Ptaka' wyd w 1968r..

***

W świątecznym nastroju razem z Rodziną odwiedziłam w Boże Narodzenie Kościół św. Józefa w Krakowie. Piękny zabytkowy kościół w Rynku Podgórskim (Podgórze).

Szopka w podgórskim kościele skromna, ale ładna, bez iluminacji i ruchomych figur. Pokłon nowo narodzonemu Jezuskowi składają Trzej Królowie, pasterze, różnorodne zwierzątka. Pokłon Świętej Rodzinie i Jezuskowi złożył także, po raz pierwszy w życiu mój wnuk Felek.

***

Szopka w kaplicy Męki Pańskiej kościoła Franciszkanów w Krakowie

***

Szopka w Kościele św. Jana przy ul. św. Jana w Krakowie

wtorek, 27 listopada 2018

Stanisław Wyspiański (1869-1907)

28 listopada 1907 roku w Krakowie zmarł Stanisław Wyspiański - polski dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli. Urodził się 15 stycznia 1869 w Krakowie, w 2019 roku obchodzić będziemy 150. rocznicę urodzin Artysty.

Syn Franciszka i Marii z Rogowskich, wnuk Ignacego i Wiktorii z Gągulskich.

Zmarł w prywatnej lecznicy dr Jana Kazimierza Gwiazdomorskiego, budynku na rogu Siemiradzkiego i Łobzowskiej. Pozostawia po sobie żonę Teofilę oraz czwórkę dzieci: Teodora (15 lat), Helenę (10 lat), Mieczysława (9 lat), Stanisława (6 lat). 29 listopada zwłoki artysty zostają przewiezione do krypty kościoła Pijarów. 2 grudnia w pogrzebie towarzyszy 40 tysięcy osób. Po mszy w kościele Mariackim kondukt obchodzi Rynek Główny, idzie ulicą Grodzką, mija Wawel.

Został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce, a z dzwonnicy królewskiej katedry na Wawelu zabił dzwon Zygmunta.

Stanisław Wyspiański urodził się 15 stycznia 1869 w Krakowie przy ul Krupniczej 26, w budynku należącym do dziadków ze strony matki i mieszkał w nim do 1873 roku.

ul. Krupnicza 26

W latach 1873 -1880 mieszkał w domu Długosza przy ul. Kanoniczej 25. Po śmierci matki w 1880 roku przeprowadził się do wujostwa Stankiewiczów przy ul. Kopernika 1.

W Kościele św. Floriana przy Placu Matejki w Krakowie ślubował miłość Teofili Pytkównie w 1900 roku.

Bazylika św. Floriana w Krakowie

Artysta początkowo mieszkał przy Placu Mariackim, potem przez chwilę u swojej przyszłej żony Teofili z Pytków na ul. Szlak 23, a kiedy w 1901 roku otrzymał nagrodę przyznaną przez Akademię Umiejętności za witraże wawelskie wynajął samodzielne, 7-pokojowe mieszkanie na II piętrze kamienicy na rogu Al. Słowackiego (stojącej do dziś, zwaną wówczas Kilińskiego) i Krowoderskiej nr 79.

Znane są liczne pastele - wizerunki dzieci, autoportrety, pejzaże krakowskie, zwłaszcza widoki wzgórza wawelskiego, "Planty o świcie" to jedno z nielicznych dzieł artysty namalowanych farbami olejnymi.

Był autorem polichromii i witraży w kościele oo. Franciszkanów i Domu Towarzystwa Lekarskiego w Krakowie. >> Dom lekarski w Krakowie